هوش مصنوعی و اهداف نظامی جدید؛
جنگ بر سر قدرت پردازش چرا مراکز داده به اهداف نظامی تبدیل شدند؟
وب کنفرانس: گسترش شتابان هوش مصنوعی درحال تغییر معادلات قدرت، امنیت ملی و سیاستگذاری عمومی است. در این تحول، مراکز داده از تأسیسات فنی پشتیبان خدمات دیجیتال به زیرساخت هایی راهبردی تبدیل گشته اند.
به گزارش وب کنفرانس به نقل از مهر؛ تحولات نظامی سال ۲۰۲۶ در منطقه غرب آسیا نظیر تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران و جنگ اکراین و روسیه در اروپای شرقی نشان میدهد که این وابستگی فناورانه کم کم درحال تبدیل شدن به یکی از ضعف های اساسی دولت ها است.
بر اساس گزارش اخیر نشریه تایم با عنوان «چرا مراکز داده به اهداف نظامی تبدیل گشته اند؟»، حملات به زیرساخت های پردازشی در ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و جنگ روسیه و اکراین، نشانه ظهور عرصه جدیدی از منازعات ژئوپلیتیکی است. اهمیت این تحول فقط به تخریب تجهیزات یا اختلال در خدمات ابری محدود نمی گردد. مساله بنیادی آن است که زیرساخت محاسباتی مورد نیاز هوش مصنوعی حالا بخشی از ظرفیت راهبردی کشورها به حساب می آید و صیانت از آن به یکی از موضوعات اصلی حکمرانی فناوری و سیاستگذاری امنیت ملی تبدیل گشته است.
تبدیل قدرت پردازشی به مؤلفه امنیت ملی
رشد مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، تقاضا برای توان پردازشی، ذخیره سازی اطلاعات و خدمات رایانش ابری را به شدت افزایش داده است. شرکت های بزرگ فناوری سالانه صدها میلیارد دلار برای توسعه این ظرفیت ها سرمایه گذاری می کنند. هم زمان قسمتهایی مانند بانکداری، ارتباطات، سلامت، انرژی و حمل و نقل برای استمرار خدمات خود به مراکز داده وابسته تر از گذشته شده اند.
کرک کامرون، مدیر و بنیان گذار مؤسسه رایانش پیشرفته دانشگاه ویرجینیا تک، در گفت و گو با تایم تاکید می کند که مراکز داده حالا در راه حیاتی عملکرد زیرساخت های دیجیتال قرار گرفته اند. به عقیده او، از دست رفتن مراکز داده کلیدی می تواند به اختلالات گسترده اقتصادی، اختلال در خدمات حمل و نقل و سیستم های وابسته به موقعیت یابی و صدمه به خدمات ضروری دولت همچون سلامت، امدادرسانی و شبکه های برق منجر شود.
این ارزیابی بیان کننده تغییر مهمی در مفهوم امنیت زیرساختی است. در الگوهای سنتی، صیانت از نیروگاه ها، خطوط انتقال انرژی و شبکه های مخابراتی اولویت داشت. در اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی، ظرفیت محاسباتی هم باید در کنار این زیرساخت ها قرار گیرد. البته میزان ضعف هر خدمت به معماری فنی، سطح افزونگی و وابستگی آن به یک مرکز داده مشخص بستگی دارد و تخریب یک مرکز الزاماً به فروپاشی همه خدمات وابسته منجر نخواهد شد.
هوش مصنوعی و ظهور اهداف نظامی جدید
کاربرد نظامی هوش مصنوعی یکی از عوامل اصلی افزایش اهمیت راهبردی مراکز داده است. نیروهای مسلح اکراین از سیستم های هوشمند برای هدف یابی پهپادها، برنامه ریزی عملیاتی و تحلیل حملات موشکی روسیه استفاده می نمایند. شرکت آمریکایی پالانتیر هم در گسترش فناوری های نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی با اکراین همکاری دارد. همچنین، ارتش آمریکا از سیستم «Maven» این شرکت برای پشتیبانی از شناسایی اهداف نظامی بهره می گیرد.
چنین کاربردهایی بیان کننده آن است که توان پردازش و تحلیل داده می تواند مستقیماً بر سرعت تصمیم گیری، دقت شناسایی اهداف و اثربخشی عملیات نظامی تأثیر بگذارد. از این منظر، اختلال در مراکز داده امکان دارد علاوه بر تحمیل هزینه اقتصادی، توان اطلاعاتی و عملیاتی طرف مقابل را کم کند.
با این حال، ذکر این نکته مهم می باشد که اهمیت نظامی مراکز داده به مفهوم مشروعیت حمله به تمامی آنها نیست. مطابق اصول حقوق بین الملل بشردوستانه، تعیین ماهیت هدف نظامی مستلزم بررسی نقش حقیقی تأسیسات در عملیات نظامی، مزیت نظامی مشخص حاصل از حمله و رعایت اصول تفکیک، تناسب و احتیاطات لازم است. از همین روی، می توان نتیجه گرفت که عملکرد جمهوری اسلامی ایران در هدف قرار دادن مراکز داده پشتیبانی کننده از عملیات نظامی آمریکا در جریان تجاوز به کشورمان، موجه و مشروع است.
تجربه حملات سال ۲۰۲۶ و آشکار شدن ضعف زیرساخت های دیجیتال
بر اساس گزارش تایم، در مارس ۲۰۲۶ دو مرکز داده متعلق به آمازون در امارات متحده عربی هدف حمله موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند و تأسیسات دیگری در بحرین بر اثر حمله پهپادی در مجاورت آن صدمه دید. آمازون در اطلاعیه ۱۵ سپتامبر اعلام نمود که همچنان نتوانسته است دسترسی به منابع و داده های میزبانی شده در دو منطقه صدمه دیده را بازیابی کند.
این رخداد اهمیت ادامه کسب وکار و تاب آوری خدمات ابری را آشکار می سازد. تمرکز داده ها و ظرفیت پردازشی در تأسیسات بزرگ، ضمن افزایش راندمان و صرفه های مقیاس، می تواند دستاوردهای یک حمله موفق را تشدید کند.
علاوه بر این، در اواخر ماه سپتامبر حملات روسیه به مراکز داده اکراین باعث اختلال در پخش تلویزیونی و دسترسی اینترنتی شد. وزارت دفاع روسیه مدعی بود این تأسیسات در پردازش و انتقال اطلاعات اطلاعاتی نیروهای مسلح اکراین نقش دارند.
کشور اکراین هم از هشتم اکتبر حملات متقابلی مقابل مراکز داده شرکت روسی یاندکس شروع کرد. بر اساس گزارش رسانه مدوزا، تأسیسات ساسوو که هدف یکی از این حملات قرار گرفت، میزبان دو مورد از سه ابر رایانه مورد استفاده یاندکس برای توسعه مدلهای هوش مصنوعی بود. اختلال ناشی از حمله بر خدمات شرکت هایی همچون راه آهن روسیه، مگافون، تی بانک و برخی رسانه ها تأثیر گذاشت.
به عقیده کارشناسان، این تجربه نشان میدهد که مرز میان زیرساخت های نظامی، تجاری و عمومی در محیط دیجیتال به صورت درحال افزایشی درهم تنیده شده است. حمله به یک مرکز داده امکان دارد هم زمان فعالیتهای اقتصادی، ارتباطی و خدمات عمومی را تحت تأثیر قرار دهد و دامنه خسارت را فراتر از هدف اولیه گسترش دهد.
بازنگری معماری مراکز داده و راهبردهای سرمایه گذاری
افزایش تهدیدات نظامی، شرکت های فناوری و دولت ها را به بازبینی در الگوی استقرار زیرساخت های پردازشی واداشته است. نمونه برجسته این تحول، تصمیم امارات متحده عربی برای تجدیدنظر در طرح راه اندازی مجموعه مراکز داده هوش مصنوعی با ظرفیت پنج گیگاوات است.
طبق گزارش ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ رویترز، این پروژه ابتدا برای راه اندازی در مجموعه ای به وسعت حدود ده مایل مربع در ابوظبی طراحی شده بود، اما بعد از حملات، توزیع جغرافیایی تأسیسات در نقاط مختلف امارات در دستور بررسی قرار گرفت. استفاده از سازه های مقاوم در مقابل انفجار، راه اندازی قسمتهایی در زیرزمین و تقویت پدافند هم از گزینه های طرح شده است.
این تغییر رویکرد نشان میدهد که معیارهای مکان یابی مراکز داده دیگر فقط به هزینه انرژی، دسترسی به منابع آب، اتصال شبکه و بازده اقتصادی محدود نیست و ارزیابی تهدیدات نظامی، میزان تمرکز زیرساخت و امکان بازیابی خدمات هم باید در محاسبات سرمایه گذاری لحاظ شود.
همچنین، مستندات فنی آمازون هم بر ضرورت معماری چندمنطقه ای برای خدمات بسیار حساس تاکید دارد. این معماری می تواند احتمال توقف هم زمان خدمات را کم کند، هرچند هزینه و پیچیدگی عملیاتی بیشتری بوجود می آورد.
چالش بازدارندگی و مسئولیت دولت ها
یکی از پیچیده ترین دستاوردهای این تحولات، ابهام درباره ی مسئولیت دولت ها در قبال حملات به زیرساخت های خصوصی فرامرزی است. امیلی هاردینگ، مدیر برنامه اطلاعات، امنیت ملی و فناوری مرکز مطالعات راهبردی و بین المللی آمریکا، در گزارش تایم این پرسش را مطرح می کند که حمله روسیه به مرکز داده متعلق به مایکروسافت که به اکراین خدمات عرضه می کند، باید حمله به اکراین تلقی شود یا به شرکت آمریکایی و حتی منافع ایالات متحد؟
این مساله از نظر حقوق بین الملل اهمیت بنیادین دارد، برای اینکه مالکیت خارجی تأسیسات به تنهایی باعث انتساب حمله به دولت متبوع شرکت یا تحقق شرایط دفاع مشروع نمی گردد. ارزیابی حقوقی چنین اقداماتی مستلزم بررسی ماهیت هدف، آثار حمله، انتساب رفتار به دولت و آستانه های مقرر در حقوق بین الملل است.
در سطح سیاستگذاری هم دولت ها باید درباره ی حدود تعهد خود به صیانت از زیرساخت های دیجیتال خصوصی، سازوکارهای همکاری امنیتی و تقسیم مسئولیت میان عرضه دهندگان خدمات ابری و نهادهای عمومی تصمیم گیری کنند.
الزامات سیاستگذاری عمومی در عصر زیرساخت های هوشمند
تجربه حملات اخیر ضرورت گذار از سیاستگذاری فقط توسعه محور به حکمرانی مبتنی بر تاب آوری دیجیتال را برای همه کشورهای جهان، برجسته می سازد. در این چارچوب، شناسایی وابستگی های متقابل خدمات عمومی به مراکز داده، تدوین معیارهای ادامه خدمت، اجبار به تهیه نسخه های پشتیبان مستقل و ارزیابی دوره ای مخاطرات فیزیکی و سایبری اهمیت ویژه ای دارد.
همچنین دولت ها باید میان مزایای اقتصادی تمرکز ظرفیت پردازشی و مخاطرات امنیتی آن تعادل برقرار کنند. توسعه مراکز داده پراکنده بدون هماهنگی نهادی و معیارهای مشترک هم الزاماً تاب آوری ایجاد نمی نماید. در چنین وضعیتی، سیاست مؤثر باید بر تحلیل ریسک، تنوع تامین کنندگان، قابلیت انتقال بار پردازشی و آزمون عملی برنامه های بازیابی استوار باشد.
جمع بندی
تبدیل مراکز داده به اهداف نظامی بیان کننده دگرگونی ماهیت قدرت در عصر هوش مصنوعی است. ظرفیت پردازش اطلاعات حالا علاوه بر ایجاد مزیت اقتصادی و فناورانه، بر توان دفاعی و استمرار خدمات حیاتی دولت ها تأثیر می گذارد.
مهم ترین پیام سیاستی این تحول آن است که توسعه هوش مصنوعی بدون سرمایه گذاری متناسب در امنیت و تاب آوری زیرساخت های آن می تواند وابستگی های پرهزینه و ضعف های راهبردی ایجاد نماید. ازاین رو سیاستگذاری عمومی باید صیانت از ظرفیت محاسباتی، استمرار خدمات دیجیتال و تنظیم مسئولیت بازیگران دولتی و خصوصی را به اجزای اصلی راهبرد ملی هوش مصنوعی تبدیل کند.
در نهایت، مزیت راهبردی کشورها تنها با میزان توان پردازشی آنها سنجیده نخواهد شد، بلکه توانایی حفاظت، بازیابی و استمرار بهره برداری از این ظرفیت ها در وضعیت بحران هم به شاخصی تعیین کننده در امنیت ملی و رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل می شود.
بطور خلاصه، حملات به زیرساخت های پردازشی در ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و جنگ روسیه و اکراین، نشانه ظهور عرصه جدیدی از منازعات ژئوپلیتیکی است. بر اساس گزارش ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ رویترز، این پروژه ابتدا جهت راه اندازی در مجموعه ای به وسعت حدود ده مایل مربع در ابوظبی طراحی شده بود، اما پس از حملات، توزیع جغرافیایی تأسیسات در نقاط مختلف امارات در دستور بررسی قرار گرفت. همچنین، مستندات فنی آمازون هم بر ضرورت معماری چندمنطقه ای برای خدمات خیلی حساس تأکید دارد.
منبع: وب کنفرانس
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب